بررسی اجمالی جرم سب نبی با تحلیل فقهی ماده 262 قانون مجازات اسلامی (قسمت سوم)
314 بازدید
تاریخ ارائه : 2/14/2015 8:56:00 AM
موضوع: حقوق

ابزار تحقق جرم سب النبی

یک پرسش اساسی و مهم که در اینجا پاسخ گویی به آن ضرورت دارد این است که برای پیدایش جرم مزبور چه ابزار و وسیله ای لازم است؟آیا تنها با گفتار پدید می آید یا نوشتار نیز می تواند آنا را محقق سازد، و در فرض اخیر آیا تنها نوشتار صریح برای پدیداری آن لازم است یا با امثال کاریکاتور، نقاشی و مجسمه سازی نیز به وجود می آید؟ همچنین اگر به صورت رفتار اهانت آمیزی در نمایش نامه ای تجلی یابد؟

بسیاری از فقیهان امامیه عرف را مرجع تشخیص سبّ دانسته اند. برای نمونه، شیخ مرتضی انصاری (ره) می نویسد: «ثمّ انّ المرجع فی السب الی العرف؛ عرفّ مرجع تشخیص سبّ می باشد.» (کتاب المکاسب، ج1، ص254) آیت الله العظمی خویی (ره) نیز پس از نقل کلام شیخ مرتضی انصاری، بیان می دارد: «آنچه از ظاهر عرف عرف و لغت به دست می آید آن است که، اهانت نمودن و تنقیص وارد کردن در مفهوم سبّ نهفته است و برای تحقق این مفهوم، کوچک کردن و تحقیر شخصی که سبّ گردیده ضرورت دارد و واژگان بّ و دشنام اتحاد مفهومی دارند.» (مصباح الفقاهه، ج1، ص280. در این باره نیز، ر.ک: سید عبد الأعلی سبزواری، مهذب الأحکام، ج16، ص97؛ سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، فقه الحدود و التعزیرات، ج2، ص287؛ راضی تبریزی، تحلیل الکلام فی فقه الإسلام، ص132؛ سید محمد صادق روحانی، فقه الصادق علیه السلام، ج14، ص295) یکی از مراجع تقلید معاصر نیز در پاسخ به استفتایی گفته اند: «هرچیزی که در عرف هتک و سبّ محسوب شود، به هر شکل که باشد، حکم سب و هتک دارد. (ناصر مکارم شیرازی، گنجینه استفتائات قضایی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی قضا، سؤال8357) با تأیید این اندیشه می توان گفت: هر چیزی که عرف آن را سب به شمار آورد موجب پدیداری جرم مزبور گردیده و مشمول مجازات مقرر برای آن می شود، و ابزار ابراز آن تأثیری در این امر ندارد؛ بنابراین، خواه به صورت گفتار باشد یا با نوشتار و یا کاریکاتور و یا رفتار عملی، در هر صورت سبّ محسوب گردیده و مجازات آن را در پی خواهد داشت.

بدیهی است در صورتی که در تحقق آن تردید وجود داشته باشد با توجه به قاعده درء، که قاعده ای مشهور در فقه جزایی اسلام به شمار می رود و مشهور فقیهان امامیه نیز بر طبق آن فتوا می دهند، نمی توان جرم را تحقق یافته دانست؛ بنابراین، مجازت آن نیز منتفی خواهد بود.